جنبش نرم افزاری و تولیدعلم و آزاداندیشی

پیوندهای مرتبط عکس فیلم صوت

24/6/1388

*این سخنان هم خواندنی است:دریافت نسخهPDFدیدار شعرا/جنگ نرم،شعر انقلاب، وظایف شعرا باحجم:101کیلوبایت

بیانات رهبر حکیم و زمان شناس انقلاب در دیدار فعالان عرصه هنر دفاع مقدس

بسم‏اللَّه‌‏الرّحمن‏الرّحيم‏

بسيار جلسه شيرين و جذابى است براى من و پرمعنا. همه كسانى كه درباره‏ى دفاع مقدس كار ادبى يا هنرى كردند، قطعاً در اينجا جمع نيستند، اما در جمع موجود شما برادران و خواهران عزيز، تنوع چشم‏نوازى انسان مشاهده ميكند؛ هم از لحاظ تكثر هنرها و رشته‏‌ها و بخشهاى مختلف، هم از لحاظ تنوع ديدگاه‏هاى گوناگون اجتماعى و سياسى و هنرى و مديريتى و غيره. نشد همه‏ى كسانى كه مايل بودند مطالبى را بيان كنند، مطالب خودشان را بيان كنند و اين ناشى از كمبود وقت است. متأسفانه ما از ساعت پنج در اينجا هستيم و دو ساعت و سه ساعت براى شنيدن و گفتن اين همه حرفى كه در دلها هست و در ذهنها هست، كفاف نميدهد، ولى همين مقدار هم براى من مغتنم بود. البته اين نظراتى كه دوستان بيان كردند، نظرات كارسازى است در بخشهاى مختلف و من يادداشت كردم. ان‏شاءاللَّه بايستى تفاصيل اين بحثها هم استخراج بشود. نبايد تصور كرد كه آنچه ميگوئيم، بيان مي كنيم، انتقاد مي كنيم، پيشنهاد مي دهيم، اين تأثيرى نمى‏بخشد و جائى مورد توجه و مورد عمل قرار نمي گيرد؛ اينجور نيست. تا حالا هم ما در زمينه‏ى ادبيات دفاع مقدس، هم هنر دفاع مقدس پيشرفت داشتيم؛ بنده هم دارم صحنه را مى‏بينم. اينى كه ما بگوئيم ما عقب‏رفت داشتيم، عقب‏گرد داشتيم، ريزشمان بيشتر از رويش بوده، نه، اينها را من قبول ندارم؛ ما پيشرفت داشتيم، تكامل داشتيم؛ ممكن است آنچه كه بوده، از انتظار ما كمتر بوده؛ اين خوب است. اينكه ما انتظار بيشترى داشته باشيم از آنچه كه اتفاق افتاده، از واقعيت راضى نباشيم و به واقعيتها قانع نباشيم، اين خيلى چيز خوبى است، ليكن اينكه تصور كنيم اين همه تلاش كه شده در طول اين سالها، پا زديم و جلو نرفتيم، اين درست نيست. نخير، درست پيش رفتيم، جلو رفتيم، كار انجام گرفته؛ در بخشهاى مختلف همين جور است. خوب، حالا اين مقوله‏ى مهمى نيست كه درباره‏اش زياد بحث كنيم؛ در اين باره حرف زياد هست.

من آنچه كه يادداشت كردم اينجا بگويم- در اين وقت كوتاه ديگر مجال نمي شود همه‏آنچه را كه در ذهن بوده، عرض بكنيم - همين قدر است كه ميخواهم بگويم كار هنرى در زمينه‏ى دفاع مقدس يكى از برترين كارهاى هنرى است. آن كسانى كه در اين رشته كار كردند، در اين صراط حضور داشتند، آن را پيش ببرند و اين رشته را مغتنم بشمرند. هشت سال دفاع مقدس ما صرفاً يك امتداد زمانى و فقط يك برهه‏ى زمانى نيست؛ گنجينه‏ى عظيمى است كه تا مدتهاى طولانى ملت ما ميتواند از آن استفاده كند، آن را استخراج كند و مصرف كند و سرمايه‏گذارى كند. حادثه‏ى عظيم اين هشت سال، مجموعه‏اى است از صفات والا، فرهنگهاى پسنديده و برگزيده و ممتاز، عقايد و معارف والائى كه ملت ما در طول تاريخ ارث برده يا استعدادش را در خودش حفظ كرده بوده، كه با انقلاب اسلامى اين استعدادها بروز كرد. يك گنجينه‏اى از همه‏ى اينهاست. شما كه دفاع مقدس را روايت مي كنيد، بخصوص آنهائى كه روايت هنرى مي كنند، در واقع آئينه‏اى هستيد در مقابل يك مظهر جمال و جلال، كه او را منعكس مي كنيد. آنچه كه در دوران آن هشت سال از بروز خصلتهاى والا و پسنديده‏ى انسانى، از شجاعت، از ايثار، از اخلاص، از صدق و صفا، از بروز تدبيرهائى كه از يك جوان چنين تدابيرى انتظار نمي رفت - اين برجستگيهائى كه در دوره‏ى هشت سال دفاع مقدس به وجود آمد - اتفاق افتاد، با هزينه‏هاى زيادى هم همراه بود. چقدر جان عزيز فدا شد، چقدر ثروت مال و ثروت وقت مصرف شد. شما امروز آنها را در واقع با كار هنرى خودتان بازآفرينى مي كنيد. همان تأثيراتى را كه آن حادثه ميتوانست در يك نسل، در يك جامعه باقى بگذارد، شما با اين نوشته‏ى خودتان، با اين فيلم خودتان، با اين كار هنرى خودتان كه بازآفرينى آن حادثه است، در مخاطب خودتان ايجاد مي كنيد. اين خيلى كار بزرگى است، خيلى كار مهمى است؛ شما براى آن تابلوى پرشكوه و پر از ريزه‏كارى و ظرافت و زيبائى آئينه ميشويد. خود اين كار فرهنگى و كار هنرى شما كه روايت آن جهاد مقدس هست، جهاد است؛ زيرا سعى بر اين بوده كه آن مفاهيم والا به دست فراموشى سپرده بشود؛ براى اين تلاش شده، كار شده. آن عزتى، اعتماد به نفسى، احساس اقتدارى كه از ناحيه‏ى معنويت رزمندگان ما و جامعه‏ى اسلامى ما احساس شد و توانست آن حادثه‏ى عجيب و شگفت‏انگيز - يعنى پيروزى در دفاع مقدس و شكست نخوردن در مقابل تهاجم اين همه دشمن - را رقم بزند، آن خصوصيات، آن خصلتها، براى ملت ما، براى كشور ما، يكى از بزرگترين نيازهاست. اينها را بايستى نگه داريم و در مقابله‏ى با تلاشى كه مي شود براى به فراموشى سپردن آنها، مقاومت كنيم. كار شما روايت دفاع مقدس و همين مجاهدت بزرگ است.

يك نكته‏اى كه در باب روايت دفاع مقدس و كار هنرىِ براى آن مدت، بايد مورد توجه باشد، اين است كه اين ميدان يك ميدان بسيار وسيعى است و واقعاً هنوز بسيارى از بخشهاى آن كشف نشده است. نه اينكه انسان يا ذهنها نتواند آن را به دست بياورد و بفهمد و بشناسد، نه، منعكس نشده. نبايد تصور كرد كه مضامين دفاع مقدس، مضامين تكرارى است. خيلى از مفاهيم و مضامين در مجموعه‏ى اين تلاش هشت ساله وجود داشته كه هنوز درباره‏ى آنها كار نشده، فكر نشده. يك فهرست طولانى پيش من هست كه يك وقتى اينجا با دوستان سينماگر صحبت ميكرديم، مواردى‏اش را ذكر كردم. در اين بخشها فكر كردن و جستجو كردن، هنرمند را ميرساند به مضامين بكر و گويائى كه ميتواند اثر هنرى توليد كند. بالاخره آنچه كه در جمع‏بندى دفاع مقدس، انسان ميتواند بگويد، اين است كه اين هشت سال، مظهرى از برترين صفاتى است كه يك جامعه ميتواند به آنها ببالد و از جوانان خودش انتظار داشته باشد. يعنى دفاع مقدس مظهر حماسه است، مظهر معنويت و ديندارى است، مظهر آرمان‏خواهى است، مظهر ايثار و از خودگذشتگى است، مظهر ايستادگى و پايدارى و مقاومت است، مظهر تدبير و حكمت است.

جنگ، كار پيچيده‏اى است. مديريت جنگ و فرماندهى جنگ، كار بسيار سنگين و پيچيده‏اى است. اين كار را جوانهاى نورس ما در بسيارى از بخشها انجام ميدادند. اين تدبير، اين حكمت، چيز بسيار شگفت‏آورى است؛ مظهر شكوفائى استعدادها و ظرفيتهاست. چقدر جوانهاى كم‏سال رفتند در جبهه و توانستند در آنجا كارهاى بزرگ از خودشان نشان بدهند. بعضى شهيد شدند، بعضى هم جزو سرمايه‏هاى انقلاب بودند، بعدها كشور از اينها استفاده كرد. حقيقتاً اين جورى بود كه سپاه پاسداران يكى از مراكز صدور نيرو به همه جاى كشور شده در طول اين بيست و هفت هشت سال؛ به خاطر اينكه جنگ توانست از يك مجموعه‏ى جوان، مجموعه‏اى از عناصر كارآمد و بااستعداد درست كند و تحويل بدهد؛ چون استعدادها در اينها شكوفا شد. جنگ مظهر اين ارزشهاست. اينها چيزهائى نيست كه هيچ ملتى از اينها خود را بى‏نياز بداند. بنابراين راوی جنگ، در واقع دارد يك چنين ارزشهائى را روايت ميكند؛ حكايت يك چنين خصال پسنديده و اوجهائى را دارد به مستمعين خودش نشان ميدهد. حالا كارهاى زيادى در اين زمينه‏‌ها شده.

من توصيه ميكنم اولاً مسئولين هنرى، مسئولين بخشهاى گوناگون ادبيات، به نظراتى كه دوستان در اينجا دادند و نظراتى كه در اين زمينه‏ها داده ميشود، توجه كنند. البته بعضى از كارها هم شده كه اين دوستانى كه اظهارنظر ميكنند، ممكن است از آنها اطلاعى نداشته باشند؛ كارهاى خوبى هم دارد صورت ميگيرد.

اينكه تصور بشود كه هنر دفاع مقدس در جامعه‏ى ما مخاطب ندارد، طالب ندارد، اين هم خطاى بزرگى است، از اشتباهات فاحش است؛ اگر كسى اين را خيال كند. تحقيقاً پرمشترى‏ترين آثار هنرى بعد از انقلاب در زمينه‏هاى مختلف، آن آثار هنرى است كه مربوط به دفاع مقدس بود؛ چه در زمينه‏ى فيلم و سينما، چه در زمينه‏ى كتاب، خاطره، داستان. همين چند تا كتابى كه در واقع تيراژهايشان بى‏سابقه است - در كشور ما چنين تيراژهائى وجود نداشته كه در ظرف دو سال، صد بار كتابى چاپ بشود. اينكه به من گزارش دادند، كتابى است در باب دفاع مقدس، همين كتاب «خاكهاى نرم كوشك» يا كتاب «دا» كه در كمتر از دو سال، شنيدم بيش از هفتاد بار به چاپ رسيده! ما هيچگونه كتابى از كتابهاى گوناگون را با اين تيراژها نداريم - مخصوص كتابهاى مربوط به دفاع مقدس است. در زمينه‏ى فيلم هم همين جور است؛ پرفروش‏ترين فيلمها و پرجاذبه‏ترين و پرمشترى‏ترين فيلم ها، فيلم هائى است كه مربوط به دفاع مقدس است. از فيلم «آژانس شيشه‏اى» و «ليلى با من است»، تا اين فيلم اخيرِ «اخراجى‏ها»ى آقاى ده‏نمكى، اينها بيشترين مشترى‏ها، بيشترين فروشها را داشته كه درباره‏ى دفاع مقدس است. اين جور نيست كه مشترى نداشته باشد، طالب نداشته باشد. البته بعضى از كارها هست، مشترى پيدا نمي كند؛ اين اشكال در مضمون و محتوا نيست، اشكال در ساخت است، در قالب است، در كيفيت است، در مايه‏هاى كمِ هنرى است كه به خرج داده ميشود و در يك اثر به كار ميرود و طبعاً طالب پيدا نمي كند. بنابراين در اين زمينه هرچه بتوان كار كرد، هرچه بتوان سرمايه‏گذارى مالى و مديريتى و وقتى و اينها كرد، جا دارد؛ و سفارش ما اين است. دوستان هنرمند هم با شوق و اميد، اين كار را دنبال كنند. البته اين كار افراد پابه‏ركاب و آماده و مسئوليت‏شناس لازم دارد؛ يعنى كسانى كه حقيقتاً احساس مسئوليت كنند و حالت تنبلى و خواب‏آلودگى و اينها در انسان نباشد. يك چنين عناصرى ميتوانند خوب در اين عرصه و در اين ميدان نقش ايفاء كنند.

يكى از نقصهاى كار ما هم البته اين است كه ما آثارمان امكان انعكاس بين‏المللى، كمتر پيدا كرد. البته دلائلى دارد؛ اين جشنواره‏هاى بين‏المللى، كارهائى را كه حقيقتاً راوى خوب و درستى از دفاع مقدس يا از انقلاب يا از ارزشهاى نظام جمهورى اسلامى باشد، مطلقاً به خود راه نميدهند و دوست ندارند؛ مگر وقتى مجبور باشند يك چيزى را در مجموعه‏ى كار خودشان راه بدهند. سياست جشنواره‏هاى بين‏المللى، سياست برخلاف و برعكس اين است؛ اما بالاخره مستمع به اين جشنواره‏ها اختصاص ندارد و ميتوان مستمعينى، طالبانى، خوانندگانى براى كتابها، بينندگانى براى فيلمهاى دفاع مقدس پيدا كرد؛ در صورتى كه براى كار و اثر ترجمه‏ى درست و خوبى انجام بگيرد كه به نظر من يكى از عرصه‏هاى كار اين است.   اميدواريم كه خداوند متعال به شماها توفيق بدهد، بتوانيد در اين زمينه‏ى كار دفاع مقدس هر چه تلاش ممكن است، انجام بدهيد. هم مسئولين تلاش كنند، هم هنرمندان تلاش كنند، هم در بخشهاى تحقيقاتى - كه خيلى مهم است. خوشبختانه تحقيقات خوبى هم دارد در بعضى از مراكز انجام ميگيرد - هم در آن بخشهائى كه اسناد را در اختيار دارند؛ نگهدارى اسناد، پردازش اسناد، تدوين اسناد؛ اينها خيلى مهم است؛ اينها نبايستى بگذارند از دست برود؛ در اختيار محققين قرار بگيرد و ان‏شاءاللَّه ادبيات دفاع مقدس از تحقيق استفاده كند؛ هنر دفاع مقدس هم از ادبيات و تحقيق حداكثر استفاده را ان‏شاءاللَّه بكند. خداوند ان‏شاءاللَّه به همه‏ى شماها توفيق بدهد.
والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته/ منبع: سایت رسمی رهبر معظم انقلاب

 بخشی ازجزوه هوای تازه۱:مقدمه ای برجنبش نرم افزاری وتولیدعلم وآزاد اندیشی(۲) 

 بسمه تعالى محضر رهبر معظم انقلاب اسلامي حضرت آيت الله خامنه اي ادام الله توفيقاته
با عرض سلام و ادب
سخنان مكرر حضرتعالى و بويژه بيانات ارزشمند شما در ديدار اعضا محترم انجمن قلم مورخه 81,11,8 درتشويق به نهضت علمي و آزادانديشي , يك فراخوان تاريخي است كه اگر بدرستي از سوي نخبگان و متصديان فرهنگ كشور , درك و تعقيب گردد , نقطه عطفي در حيات انقلاب بوده و اگر بي پاسخ بماند , علامت سوال و تعجب بر رفتار همگان است .
امام راحل (قدس سره ) , بارها از ضرورت تحول هدايت شده در حوزه و دانشگاه , سخن گفتند. مصلحاني چون شهيد مطهري و شهيد بهشتي نيز در اين راه سرمايه گذاري كردند و شخص حضرتعالي از سالهاي پيش از انقلاب تا هم اكنون , بارها و بارها تحول حساب شده در حوزه , اجتهاد ديني و نوانديشي علمي , جنبش نرم افزاري براي توليد انبوه علم در حوزه و دانشگاه را جز آرمانهاي اصلي انقلاب دانسته ايد و بارها به آزادانديشي توام با انضباط و گفتگوي توام با اخلاق , دعوت كرده ايد.
اينك دهه سوم از يك انقلاب پيروز و يك حكومت جديد را تجربه مي كنيم كه عليرغم همه مدلهاي تحميلي جهان , متولد شده است . گر چه پيشرفتهاي مهمي در 24 سال گذشته , حادث شده و حوزه و دانشگاه , رشد غير قابل انكاري داشته اند اما روشن است كه اين مقدار , براي كاري كه در پيش است و براي برداشتن موانع بعدي از سر راه نظام سازي و جامعه پردازي , هرگز كافي نبوده و اين موجودي , در برابر سيل ترجمه و هجوم رسانه اي غرب و كميت بالاي توليد و تبليغ آن در حوزه فكر و اخلاق و حقوق و حكومت و در فرهنگ زندگي و خانواده و اقتصاد و حتي روش تغذيه و لباس , بقدر كافي , كاري از پيش نخواهد برد و در درازمدت , برخي دستاوردهاي پيشين نيز با خطر ارتجاع به فرهنگ وابستگي پيش از انقلاب , مواجه خواهد بود. تنها راه پيش پاي ما , ارتقا كميت و كيفيت در توليد فكر و علم در حوزه و دانشگاه است و تا وقتي كه « توليد » بر ترجمه و تكرار و نيز « اجتهاد » بر تقليد , فزوني نيابد , سير جوامع اسلامي همچنان قهقرائي خواهد ماند و امت اسلام وملت ايران عليرغم همه فداكاريها در صحنه تمدن , فرودست خواهند بود.
يكي از عوامل اصلي زمينه ساز براي توليد « علم و نظريه » و نهضت نرم افزاري , همانا سالم سازي گفتگوها و سپس تضمين بقا اين فضاي سالم و علمي براي مباحثه و گفتگوست زيرا آنگاه كه تعادل در كار نباشد , جامعه علمي و فرهنگي ما در نوسان بين « سكوت » و « هرزه گوئي » خواهد پژمرد. حوزه و دانشگاه براي رشد به فضائي دور از افراط و تفريط نيازمندند كه در آن , از سوظن و بدبيني و ضيق صدر و از كفرگوئي و بي ادبي و حريم شكني , خبري نباشد , فضائي باز و اسلامي كه در آن نه بمحض شنيدن فكر تازه , به يكديگر تهمت و افترا بزنيم و نه تحت عنوان « نوانديشي » , مرزهاي حقيقت و فضيلت را برچينيم و ترك اصول كنيم . در اين فضاست كه تفاوت « اصول گرائي » با « تحجر » و تفاوت « نوانديشي » با « بدعت گذاري » , روشن خواهد شد. جامعه ديني به « آزادي » بدون هرج و مرج و به « ارزش باوري » بدون قشري گري , نياز مبرم دارد و براي مبارزه با افراط و تفريط , بهترين و شايد تنها راه حل , همانا تعريض و تضمين مسير « تعادل » است . از بزرگاني چون شما كه براي آزادي بمثابه يك ارزش اسلامي , سالها زندان و تبعيد را تحمل كرده اند , بارها شنيده ايم كه آزادي , نه تنها دادني و گرفتني بلكه آموختني است . آنچه امروز ضرورت فوري دارد , همين نهادينه كردن آزادي هاي فراهم آمده در جمهوري اسلامي و ترويج ادب استفاده از آن است كه بايد از راه نهادسازي براي گفتگوهاي شفاف ومستدل در همه قلمروهاي علمي و ديني در دانشگاه و حوزه صورت گيرد بنحوي كه صريحا تحت الحمايه نظام باشد و فرهنگ « مناظره و اجتهاد و توليد نظريه » را حمايت و هدايت و بلكه تشويق كند. بي شك فرهنگ « توليد علم » , يك فرهنگ ريشه دار اسلامي است كه به جامعه ديني بالنده تر و حكومت ديني پيشروتر خواهد انجاميد و روشن است كه اگر فضاي علمي , نهادينه نشود , ما هرگز توليد نرم افزار علمي و ديني بقدر لازم نخواهيم داشت و بدون اين نرم افزار , تداوم « حكومت ديني » در عصر تراكم نرم افزارهاي غيرديني و ضدديني , بسيار مشكل و احيانا صوري خواهد شد. « مناظره و نظريه پردازي » در چارچوب محكمات اسلام و با رعايت اخلاق و منطق علمي , يك ارزش ديرينه در فرهنگ اسلام و يك روال جاري در حوزه هاي علميه بوده است و تاريخ فقه , اصول , كلام , تفسير و فلسفه و ساير معارف ديني ما اعم از عقلي و نقلي , سرشار از « مناظره و نظريه پردازي » است و اصولا مفاخر علمي حوزه , همواره با نقد نظريات ديگران زمينه رشد و شكوفايي يافته اند.
گر چه هم اكنون نيز « مناظرات و نظريه پردازي » , كما بيش در جامعه علمي ما جريان دارد اما چون بدرستي نهادينه , قانونمند و گاه حمايت و هدايت نمي شود و جمعبندي دقيقي از آنها صورت نمي گيرد و به تجربه انباشته , تبديل نمي شود عملا كم تاثير شده و در نتيجه , بتدريج مجتهدان و مولدان و صاحبان خرد و دل بنفع پاچال داران , سياسي كاران و مترجمان و يا متحجران , صحنه را ترك مي كنند و آنگاه فرصت طلباني كه با طرح خام و ناقص مسائل تخصصي در قلمروهاي غيرتخصصي و با عدم پاسخگوئي و نيز تبديل فكر و نظريه به ابزار عوامفريبي , عملا فضاي علمي و فرهنگ ديني را تحت الشعاع جنجالهاي ضدديني و غيرعلمي قرار مي دهند , فضاي فرهنگي كشور را عقيم , غيرمولد و صرفا پرسر وصدا و كم محتوي مي سازند و اين نوسان ميان افراط و تفريط , همچنان ادامه خواهد يافت ومفاهيم جديدي توليد نخواهد شد و ما همچنان مصرف كننده فرهنگ و تمدن ديگران باقي مانده و تحقير خواهيم شد.
اينك فرصت را مناسب مي دانيم و از حضرتعالي كه خود در اين قلمرو , فتح باب فرموده ايد , مي خواهيم كه در اين زمينه , عملا نيز راهنمائي و مساعدت بفرمائيد تا شايد با يك بسيج عمومي و حمايت نهادينه از سوي تصميم گيران فرهنگي و متصديان محترم حوزه و دانشگاه در جهت ايجاد « كرسي هاي آزاد علمي , با حضور هيئت هاي منصفه علمي و تخصصي و در محضر وجدان عمومي حوزه و دانشگاه شاهد « طرح منطقي ايده ها » رواج بازار « نظريه پردازي و نوآوري روشمند » و نيز « مناظره هاي علمي و قانونمند و نتيجه بخش و فارغ از غوغاسالاري » و « نهادسازي براي اجابت پرسشهاي جديد » و در نتيجه « توليد نرم افزار علمي و ديني » در حوزه و دانشگاه بيش از قبل باشيم . آرزو مي كنيم كه پاسخ اين نامه در آستانه جشن بيست و چهارمين سالگرد انقلاب اسلامي , بشارتي باشد كه به جامعه علمي حوزه و دانشگاه داده مي شود.
بديهي است كه در مورد چگونگي اجرا چنين طرحي , پيشنهادهاي عملي نزد امضاكنندگان اين متن و ساير همفكران در حوزه و دانشگاه وجود دارد كه نهادهاي مسئول مي توانند , پيگيري كنند.
والامراليكم،والسلام عليكم و رحمه الله وبركاته،جمعي از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علميه،81,11,13
اسامي جمعي از دانش آموختگان و پژوهشگران حوزه علميه كه اين نامه را به محضر رهبر معظم انقلاب اسلامي ارسال كرده اند به اين شرح است : آقايان و حجج اسلام عليرضا اعرافي ـ حسن رحيم پور ازغدي ـ صادق لاريجاني ـ رسول جعفريان ـ محمدسروش محلاتي ـ جواد محدثي ـ محسن قمي ـ حميد پارسانيا ـ سيدعباس صالحي ـ عبدالرضا ايزدپناه و محمدتقي سبحاني

فرزندان و برادران عزيز
با همه مضمون نامه شما موافقم و از شما و همفكرانتان در حوزه و دانشگاه مي خواهم كه اين ايده ها را تا لحظه عملي شدن و ثمر دادن , هرچند درازمدت , تعقيب كنيد , نه مايوس و نه شتابزده , اما بايد اين راه را كه راه شكوفائي و خلاقيت است به هر قيمت پيمود. اين انقلاب بايد بماند و برنامه تاريخي و جهاني خويش را به بار نشاند و همين كه اين عزم و بيداري و خودآگاهي در نسل دوم حوزه و دانشگاه نيز بيدار شده است همين كه اين نسل از افراط و تفريط , رنج مي برد و راه ترقي و تكامل را نه در « جمود و تحجر » و نه در « خودباختگي و تقليد , بلكه در نشاط اجتهادي و توليد فكر علمي و ديني مي داند و مي خواهد كه شجاعت نظريه پردازي و مناظره در ضمن وفاداري به اصول و اخلاق و منطق در حوزه و دانشگاه , بيدار شود و اراده كرده است كه سئوالات و شبهات را بي پاسخ نگذارد , خود , في نفسه يك پيروزي و دستاورد است و بايد آن را گرامي داشت و آنگاه كه نخبگان ما نقطه تعادل ميان « هرج و مرج » و « ديكتاتوري » را شناسائي و تثبيت كنند , دوران جديد آغاز شده است . آري , نبايد از « آزادي » ترسيد و از « مناظره » گريخت و « نقد و انتقاد » را به كالاي قاچاق و يا امري تشريفاتي , تبديل كرد چنانچه نبايد بجاي مناظره , به « جدال و مرا » , گرفتار آمد و بجاي آزادي , به دام هتاكي و مسئوليت گريزي لغزيد. آن روز كه سهم « آزادي , سهم « اخلاق » و سهم « منطق » , همه يكجا و در كنار يكديگر ادا شود , آغاز روند خلاقيت علمي و تفكر بالنده ديني در اين جامعه است و كليد جنبش « توليد نرم افزار علمي و ديني » در كليه علوم و معارف دانشگاهي و حوزوي زده شده است . بي شك آزاديخواهي و مطالبه فرصتي براي انديشيدن و براي بيان انديشه توام با رعايت « ادب استفاده از آزادي » , يك مطالبه اسلامي است و « آزادي تفكر , قلم و بيان » نه يك شعار تبليغاتي بلكه از اهداف اصلي انقلاب اسلامي است .و من عميقا متاسفم كه برخي ميان مرداب « سكوت و جمود » با گرداب « هرزه گوئي و كفرگوئي » طريق سومي نمي شناسند و گمان مي كنند كه براي پرهيز از هر يك از اين دو , بايد به دام ديگري افتاد. حال آنكه انقلاب اسلامي آمد تا هم « فرهنگ خفقان و سرجنبانيدن و جمود » و هم « فرهنگ آزادي بي مهار و خودخواهانه غربي » را نقد و اصلاح كند و فضائي بسازد كه كه در آن , « آزادي بيان » , مقيد به « منطق و اخلاق و حقوق معنوي و مادي ديگران » و نه به هيچ چيز ديگري , تبديل به فرهنگ اجتماعي و حكومتي گردد و حريت و تعادل و عقلانيت و انصاف , سكه رائج شود تا همه انديشه ها درهمه حوزه ها فعال و برانگيخته گردند و « زاد و ولد فرهنگي » كه به تعبير روايات پيامبر اكرم (ص ) و اهلبيت ايشان (عليهم السلام ) , محصول « تضارب آرا و عقول » است , عادت ثانوي نخبگان و انديشه وران گردد. بويژه كه فرهنگ اسلامي و تمدن اسلامي همواره در مصاف با معضلات جديد و نيز در چالش با مكاتب و تمدنهاي ديگر , شكفته است و پاسخ به شبهه نيز بدون شناخت شبهه , ناممكن است . اما متاسفانه گروهي بدنبال سياست زدگي و گروهي بدنبال سياست زدائي , دائما تبديل فضاي فرهنگي كشور را به سكوت مرداب گونه يا تلاطم گرداب وار , مي خواهند تا در اين بلبشو , فقط صاحبان قدرت و ثروت و تريبون , بتوانند تاثيرگذار و جريان سازي باشند و سطح تفكر اجتماعي را پائين آورده و همه فرصت ملي را هدر دهند و اعصاب ملت را بفرسايند و درگيري هاي غلط و منحط قبيله اي يا فرهنگ فاسد بيگانه را رواج دهند و در نتيجه صاحبان خرد و احساس , ساكت و مسكوت بمانند و صاحبدلان و خردمندان , بركنار و در حاشيه مانده و منزوي , خسته و فراموش شوند. در چنين فضائي , جامعه به جلو نخواهد رفت و دعوي ها , تكراري و ثابت و سطحي و نازل مي گردد , هيچ فكري توليد و حرف تازه اي گفته نمي شود , عده اي مدام خود را تكرار مي كنند و عده اي ديگر تنها غرب را ترجمه مي كنند و جامعه و حكومت نيز كه تابع نخبگان خويش اند , دچار انفعال و عقبگرد مي شوند. چنانچه در نامه خود توجه كرده ايد , براي بيدار كردن عقل جمعي , چاره اي جز مشاوره و مناظره نيست و بدون فضاي انتقادي سالم و بدون آزادي بيان و گفتگوي آزاد با « حمايت حكومت اسلامي » و « هدايت علما و صاحبنظران » , توليد علم و انديشه ديني و در نتيجه , تمدن سازي و جامعه پردازي , ناممكن يا بسيار مشكل خواهد بود. براي علاج بيماري ها و هتاكي ها و مهار هرج و مرج فرهنگي نيز بهترين راه , همين است كه آزادي بيان در چارچوب قانون و توليد نظريه در چارچوب اسلام , حمايت و نهادينه شود. بنظر مي رسد كه هر سه روش پيشنهادي شما يعني تشكيل 1 ) « كرسي هاي نظريه پردازي » 2 ) « كرسي هاي پاسخ به سوالات و شبهات » و 3 ) « كرسي هاي نقد و مناظره » , روشهائي عملي و معقول باشند و خوبست كه حمايت و مديريت شوند بنحوي كه هرچه بيشتر , مجال علم , گسترش يافته و فضا بر دكانداران و فريبكاران و راهزنان راه علم و دين , تنگ تر شود.
بايد « توليد نظريه و فكر » , تبديل به يك ارزش عمومي در حوزه و دانشگاه شود و در قلمروهاي گوناگون عقل نظري و عملي , از نظريه سازان , تقدير بعمل آيد و به نوآوران , جايزه داده شود و سخنانشان شنيده شود تا ديگران نيز به خلاقيت و اجتهاد , تشويق شوند. بايد ايده ها در چارچوب منطق و اخلاق و در جهت رشد اسلامي با يكديگر رقابت كنند و مصاف دهند تا جهان اسلام , اعاده هويت و عزت كند و ملت ايران به رتبه اي جهاني كه استحقاق آن را دارد بار ديگر دست يابد.
من بر پيشنهاد مي افزايم كه اين ايده چه در قالب « مناظره هاي قانونمند و توام با امكان داوري » و با حضور « هيئت هاي داوري علمي » و چه در قالب تمهيد « فرصت براي نظريه سازان » و سپس « نقد و بررسي » ايده آنان توسط نخبگان فن و در محضر وجدان علمي حوزه و دانشگاه , تنها محدود به برخي قلمروهاي فكر ديني يا علوم انساني و اجتماعي نيز نماند بلكه در كليه علوم و رشته هاي نظري و عملي (حتي علوم پايه و علوم كاربردي و...) و در جهت حمايت از كاشفان و مخترعان و نظريه سازان در اين علوم و در فنون و صنايع نيز چنين فضائي پديد آيد و البته براي آنكه ضريب « علمي بودن » اين نظريات و مناظرات , پائين نيايد و پخته گوئي شود و سطح گفتگوها نازل و عوامانه و تبليغاتي نشود , بايد تمهيداتي انديشيد و قواعدي نوشت . اينجانب با چنين طرحهائي همواره موافق بوده ام و از آن حمايت خواهم كرد و از شوراي محترم مديريت حوزه علميه قم مي خواهم تا با اطلاع و مساعدت « مراجع بزرگوار و محترم » و با همكاري و مشاركت « اساتيد و محققين برجسته حوزه » , براي بالندگي بيشتر فقه و اصول و فلسفه و كلام و تفسير و ساير موضوعات تحقيق و تاليف ديني , و نيز فعال كردن « نهضت پاسخ به سوالات نظري و عملي جامعه » , تدارك چنين فرصتي را ببينند. از شوراي محترم انقلاب فرهنگي و بويژه رياست محترم آن نيز مي خواهم كه اين ايده را در اولويت دستور كار شوري براي رشد كليه علوم دانشگاهي و نقد متون ترجمه اي و آغاز « دوران خلاقيت و توليد » در عرصه علوم و فنون و صنايع و بويژه رشته هاي علوم انساني و نيز معارف اسلامي قرار دهند تا زمينه براي اينكار بزرگ بتدريج فراهم گردد و دانشگاههاي ما بار ديگر در صف مقدم تمدن سازي اسلامي و رشد علوم و توليد فناوري و فرهنگ , قرار گيرند. بي شك هر دو نهاد از طرحهاي پيشنهادي فضلا دانشگاهي و حوزوي و از جمله طرح شما , استفاده خواهند كرد تا با رعايت همه جوانب مسئله , جنبش « پاسخ به سوالات » , « مناظرات علمي » و « نظريه پردازي روشمند » را در كليه قلمروهاي علمي حوزه و دانشگاه , نهادينه و تشويق كنند. اميدوارم كه مراحل اجرا اين ايده , دچار فرسايش اداري نشده و تا پيش از بيست و پنجمين سالگرد انقلاب , نخستين ثمرات مهم آن آشكار شده باشد. والله المستعان.  والسلام عليكم و رحمه الله 16 / 11 / 1381